Ngunit wala pa man ding isang oras mula nang mailibing si Marko, pag-uwi pa lamang nila sa napakalaking mansyon sa Forbes Park na nagkakahalaga ng ₱220 milyong piso—na itinayo at nabili ni Marko nang maagang sumikat ang negosyo nito sa teknolohiya—dinatnan na ni Mang Gustin ang dalawang malalaking maleta sa tabi ng gate.
Sa beranda, nakatayo ang kanyang manugang na si Patricia, naka-sub-glasses pa rin kahit kulimlim ang langit, habang nakatukod ang dalawang kamay sa baywang.
“Ano ‘to, Patricia?” mahinang tanong ni Mang Gustin, nanginginig ang boses.
“Huwag na tayong magbolahan, Mang Gustin,” malamig na sagot ni Patricia. “Wala na si Marko. Ang bahay na ito ay nakapangalan sa aming dalawa bilang mag-asawa. Wala ka nang karapatang tumira dito. Hindi ko kailangan ng dagdag na palamuti sa bahay na ‘to.”
“Pero… Patricia, wala man lang ba tayong palugit? Kaaalis lang natin sa sementeryo—”
“Ngayon na,” putol ni Patricia habang itinuturo ang gate. “Pinagbigyan lang kita hanggang sa mailibing ang anak mo. Kukunin ko na ang susi. Umalis ka na habang pinalalabas kita nang maayos.”
Walang nagawa si Mang Gustin. Sa gitna ng dalamhati sa pagkawala ng anak, bitbit ang dalawang maletang naglalaman ng ilang pirasong damit, nilakad niya ang kahabaan ng kalye hanggang sa makasakay ng bus pabalik sa probinsya.
Umuwi siya sa lumang kubo sa San Ildefonso—ang bahay na pinalakihan nila kay Marko bago sila yumaman. Maalikabok, may mga sapot ng mamba, at bumabagsak na ang ilang bahagi ng bubong.
Gabi na nang makarating siya. Sa gitna ng dilim at patawid-tawid na lamig, naupo si Mang Gustin sa sahig at napahagulgol. Nawala ang anak niya, pinalayas siya sa mansyon, at pinaramdam sa kanyang wala siyang kwenta.
Dahil sa lamig, naghanap siya ng lumang kumot sa ilalim ng papag. Sa pinakadulo ng silong ng kama, may nauntog ang kanyang kamay. Isang mabigat na kahoy na kahon—may kandado, ngunit may nakasulat gamit ang pamilyar na panulat ng kanyang anak:
“Para kay Itay Gustin. Buksan mo lang kapag wala na ako.”
Nanginginig ang mga kamay ni Mang Gustin nang damputin niya ang lumang martilyo para sirain ang kandado. Naisip niya, baka lumang laruan lang ito ni Marko. Ngunit nang mabuksan ang takip, napatigil ang kanyang paghinga.
Sa ibabaw ng mga papel, may isang sobre na may nakasulat na: “Itay, kung binabasa mo ‘to, ibig sabihin wala na ako… at alam kong pinalayas ka na ni Patricia.”
Nanginig ang mga daliri ni Mang Gustin habang binubuksan ang sobre. Sa gitna ng liwanag ng isang pirasong kandila, binasa niya ang sulat-kamay ni Marko:
“Itay, kung binabasa mo ‘to, ibig sabihin wala na ako… at alam kong pinalayas ka na ni Patricia. Patawad kung hindi ko siya nabago. Matagal ko nang naramdaman na ang habol lang niya ay ang aking pera. Bago nangyari ang aksidente, nalaman ko ang lihim niyang pakikipagkuntsaba sa iba para ilipat ang lahat ng ari-arian ko sa pangalan niya.
Ngunit hindi ako pumayag. Ang ₱220-milyong mansyon at ang kumpanya—lahat ng ‘yan ay patunay lamang ng kasakiman niya. Ang tunay kong yaman ay inihanda ko para sa iyo.”
Kumuha ng malalim na hininga si Mang Gustin at inangat ang unang patong ng mga dokumento sa loob ng kahon. Sa ilalim nito, natagpuan niya ang tatlong bagay na nagpabilis ng tibok ng kanyang puso:
-
Ang Huling Habilin at Testamento (Last Will and Testament): Isang opisyal na dokumentong nakatatak at legal na nakarehistro sa notaryo public. Nakasaad dito na ang lahat ng pagmamay-ari ni Marko—kasama ang ₱220-milyong mansyon at 80% ng shares sa kumpanya—ay eksklusibong ipinapamana kay Gustin Santos. May probisyon din na tahasang nag-aalis ng karapatan kay Patricia dahil sa nadiskubreng pagnanakaw nito sa kumpanya.
-
Ang Titulo ng Lupa at Bangko Account: Isang passbook na may balances na umabot sa tensiyon ng milyun-milyong piso, kasama ang kasulatan ng pagmamay-ari sa malalawak na lupain sa probinsya na tahimik na binili ni Marko sa pangalan ng kanyang ama.
-
Isang USB Flash Drive: May nakadikit na papel na may nakasulat: “Ibigay mo ito sa abogado kong si Atty. Ramos. Dito nakatago ang lahat ng ebidensya ng katiwalian ni Patricia.”
Naiyak nang may halong tapang si Mang Gustin. Ang akala niyang kawalan ng pag-asa ay napalitan ng isang malaking katotohanan: iningatan siya ng kanyang anak hanggang sa huling sandali ng buhay nito.
Kinaumagahan, habang nakaupo si Patricia sa grand living room ng ₱220-milyong mansyon habang nag-iinuman ng kape kasama ang kanyang bagong abogado para asikasuhin ang paglipat ng titulo, biglang bumukas ang malaking pinto ng gate.
Huminto ang dalawang mamahaling kotse. Lumabas mula sa isa si Atty. Ramos kasama ang dalawang pulis, at mula sa kabilang kotse—lumabas si Mang Gustin. Hindi na ito ang matandang nakayuko at mukhang kawawa kahapon. Suot niya ang isang malinis na barong, diretso ang tingin, at may dalang mga legal na dokumento.
“Ano ‘to?! Paano ka nakapasok dito?!” sigaw ni Patricia habang nakatayo at galit na galit. “Pinalayas na kita, ‘di ba?!”
Lumapit si Atty. Ramos at inihain ang court order sa mesa. “Mrs. Patricia Santos, hawak namin ang huling testamento ni Marko. At mas mabigat pa rito, hawak na ng mga awtoridad ang ebidensya ng embezzlement at fraud na ginawa mo sa kumpanya.”
Napatulala si Patricia, namutla ang mukha habang tinitingnan ang mga pulis na lumalapit sa kanya. Napatingin siya kay Mang Gustin na ngayon ay nakatayo sa kanyang harapan.
“Inakala mo bang maiiwan mo akong walang-wala, Patricia?” mahinang sabi ni Mang Gustin, ngunit bawat salita ay may bigat ng katarungan. “Kilala ako ng anak ko. At mas kilala ka niya.”
Habang pinuputol ng mga pulis ang yabang ni Patricia at pinalalabas ito nang nakaposas mula sa mansyon, tumingin si Mang Gustin sa langit. Naalala niya ang lumang kubo, ang kahon, at ang pagmamahal ng anak na kailanman ay hindi maagaw ng kahit kaninong kasakiman.