Nanginginig pa rin ang mga kamay ko habang hawak ang lumang telepono. Isang oras na ang nakalipas mula nang tumawag ang anim na taong gulang kong apo na si Maya, ngunit bumabaon pa rin sa dibdib ko ang bawat salitang sinabi niya sa gitna ng piyok at iyak:
“Lolo, ‘wag mo na pong bigyan ng pera si Papa…”
Bumilis ang tibok ng puso ko. Limang taon na ako rito sa Dubai bilang OFW senior engineer. Buwan-buwan, halos ubusin ko ang kita ko para magpadala ng ₱1.53 milyon. Para iyon sa espesyal na pangangalaga at mga therapy ng misis ng anak kong si Gabriel na matagal nang paralyzed, pati na rin sa pag-aaral at magandang buhay ng pamilya nila. Akala ko, napupunta ang lahat sa kagalingan at kaginhawaan nila.
“Bakit, apo? Anong nangyayari diyan?” tanong ko habang pinipigil ang kaba.
“Gabi-gabi po, may kinukulong si Papa sa silid sa basement…” bulong ni Maya, tila takot na takot na may makarinig. “Nag-aaway po sila ni Tita. Nagpapasok sila ng mga taong nakakatakot. Tapos… narinig ko po, sabi ni Papa, kailangan niya pa ng maraming pera ni Lolo para sa bago nilang negosyo. Si Mama po… iniiwan lang nila sa kwarto, umiiyak, walang pagkain.”
Parang pinutol ang hininga ko.
Hindi ako nag-aksaya ng oras. Kumuha ako ng pinakamabilis na flight pabalik ng Maynila nang hindi nagsasabi kanino man. Dumating ako sa bahay sa gitna ng madaling-araw. Tahimik ang buong paligid, ngunit sa pinakadulo ng hallway, patungo sa kandadong pinto ng basement, may naaninag akong kaunting liwanag at mahinang ingay.
Gamit ang ekstrang susi na itinago ko taon na ang nakalipas, dahan-dahan kong binuksan ang pintuan.
Ang dumatang sa akin ay isang karumal-dumal na sikreto.
Walang gamot o therapy na binibili si Gabriel. Ang ₱1.53 milyon kada buwan ay ginagamit niya at ng bago niyang karelasyon upang magpatakbo ng isang ilegal na sugalan at drug den sa loob mismo ng basement ng aming bahay. Sa gilid ng kwarto, nakagapos at halatang pinabayaan ang aking paralitikong menopos, habang ang anak ko ay abala sa pagbibilang ng mga bundle ng perang ipinadala ko.
Nang magtagpo ang aming mga mata, namuti ang mukha ni Gabriel.
“Pa… paano ka…” nauutal niyang sabi.
Hindi ako nagsalita. Nilapitan ko ang nanginginig kong apo na nakasilip mula sa hagdan, niliyakap siya nang mahigpit, at saka inilabas ang aking telepono para tumawag ng pulis. Tapos na ang pagiging mabait na ama; oras na para maningil ang isang lolong niloko.
Lumipas ang kalahating oras na parang isang bangungot. Napuno ng kumikislap na pulang liwanag ng mga pulis ang aming bakuran. Habang isinasakay sa patrol car si Gabriel at ang kanyang live-in partner na nakaposas, hindi man lang makatingin sa akin ang sarili kong anak. Galit, pagkabigo, at labis na panlulumo ang humukay sa dibdib ko, ngunit walang oras para magmukmok.
“Lolo… aalis na naman po ba kayo?” tanong ni Maya habang nakakapit sa laylayan ng barong ko, basang-basa pa rin ng luha ang mga mata.
“Hindi na, apo. Dito na si Lolo. Hinding-hindi na kayo iiwan ni Mama,” bulong ko habang pinapahid ang kanyang pisngi.
Agad naming isinugod sa ospital ang aking paralitikong menopos na si Elena. Ayon sa doktor, malubha ang dehydration at malnutrition nito dahil sa ilang linggong pagpapabaya. Doon ko nalaman ang mas masakit na katotohanan: halos kalahating taon nang hindi naibibili ng gamot si Elena. Ang milyun-milyong ipinapadala ko mula sa Dubai ay direktang napupunta sa mga supplier ng droga at sa pagpapalago ng ilegal na casino ni Gabriel sa basement.
Habang nakatitig ako sa mahimbing na natutulog kong menopos sa hospital bed, tumunog ang telepono ko. Tumatawag ang abogado ni Gabriel mula sa labas.
“Mr. Cruz, nakakausap ko po ang anak ninyo,” sabi ng abogado. “Handa siyang ibalik ang natitirang pera at ari-arian kung iuurong ninyo ang mga demanda. Ayaw niyang mabulok sa kulungan.”
Huminga ako nang malalim, habang nakatingin sa mga pasa sa braso ni Elena at sa takot na nakatatak pa rin sa mga mata ni Maya.
“Sabihin mo sa kanya,” malamig kong sagot, “na hindi nabibili ng pera ang buhay at kaligtasan ng pamilya ko. Pagdudusa sa kulungan ang ibabayad niya sa bawat luhang iniluha ng anak at asawa niya.”
Kinabukasan, pormal kong inilipat sa pangalan ni Maya at Elena ang lahat ng natitira kong ari-arian at savings. Nag-file rin ako ng permanent restraining order laban sa sarili kong anak.
Nang mag-umaga, habang nakaupo ako sa tabi ng bintana ng ospital at hawak ang maliit na kamay ni Maya, dahan-dahang iminulat ni Elena ang kanyang mga mata at mahinang ngumiti. Sa kauna-unahang pagkakataon sa loob ng limang taon, naramdaman ko ang tunay na kapayapaan—wala man sa akin ang milyun-milyon, naitawid ko naman sa ligtas na dalampasigan ang dalawang taong pinakamahalaga sa buhay ko.