Araw ng Huwebes, ika-tatlumpu’t walong linggo ng aking pagbubuntis. Malaki na ang aking tiyan at bawat hakbang ay tila may kasamang mabigat na dusa. Ang bilin ng doktor, anumang oras ay maaari na akong manganak kaya kailangan kong mag-ingat at iwasan ang stress. Ngunit tila bingi ang asawa kong si Marco sa mga paalala.
Inilagay ni Marco ang huling zipper ng kanyang malaking luggage. Naka-short siya, nakasando, at amoy na amoy ang mamahaling pabango na binili niya noong isang linggo.
“Marco, pakiusap naman,” nanghihinang pakiusap ko habang nakahawak sa aking balakang. “Huling linggo ko na ‘to. Nahihirapan na akong gumalaw. Paano kung bigla akong mag-labor habang wala ka?”
Huminto siya, tinitigan ako nang may halong inip, at nagpakawala ng isang malalim na buntong-hininga. “Lian, mag-aapat na araw lang ako sa Boracay kasama ang mga tropa. Ilang buwan ko nang pinagplanuhan ‘to. Isa pa, nandiyan naman si Aling Nena para tulungan ka kung may kailangan ka.”
“Iba ang kasama ang asawa!” halos mapaiyak kong sagot. “Pamilya mo kami ng sanggol na ‘to!”
“Huwag ka ngang maging OA,” malamig niyang tugon sabay bitbit sa kanyang bag. “Palagi ka na lang naghahanap ng away. Magpahinga ka na lang diyan at huwag mo akong i-stress habang nagbabakasyon ako.”
Walang lingon-likod siyang lumabas ng pinto. Rinig na rinig ko ang pagharurot ng kotse niya palayo. Sa sandaling iyon, habang nakatayo ako sa gitna ng malamig at tahimik naming sala, may isang bagay na nabasag sa loob ko—hindi ang aking puso, kundi ang aking pagtitimpi.
Pinahid ko ang aking mga luha. Nilapitan ko ang kabinet sa aming silid, binuksan ang drawer, at inilabas ang isang makapal na brown envelope na ilang linggo ko na ring inihahanda sa tulong ng aking abogado.
Sa loob noon ay ang mga legal na papeles: Sole Custody Agreement, Revocation of Special Power of Attorney, at mga petisyon para sa pagtatanggal sa kanyang karapatan bilang ama kung sakaling itanggi o pabayaan niya ang bata. Hindi lang pala bakasyon ang pinuntahan ni Marco—alam kong kasama niya ang babae niyang si Trina, ang kaparehong babaeng nakikita ko sa mga tinatagong resibo ng hotel sa kanyang wallet. Akala niya’y wala akong alam. Akala niya’y mananatili akong tanga at umiiyak sa sulok.
Lalagdaan ko na sana ang huling pahina nang biglang kumirot nang napakatindi ang ibabang bahagi ng aking tiyan.
Tumulo ang mainit na likido sa aking mga binti. Pumutok na ang aking panubigan.
Nanginginig ang aking mga kamay na dinala ko ang aking sarili sa ospital gamit ang isang ride-hailing app, bitbit ang bag para sa sanggol at ang brown envelope. Sa loob ng delivery room, habang pumiputok ang ugat ko sa leeg sa sobrang sakit ng bawat contraction, hawak ng nurse ang aking kamay. Walang Marco na nag-aalo sa akin. Walang asawang humahalik sa aking noo. Ako lang at ang anak ko.
Pagkalipas ng limang oras na pakikipaglaban sa kamatayan, umalingawngaw ang iyak ng isang malusog na sanggol na lalaki.
“Congratulations, Mommy,” nakangiting sabi ng doktor. “Napakalakas ng anak mo.”
Habang nakahiga ako sa recovery room, pumasok ang social worker ng ospital kasama ang aking abogado na si Atty. Santos para sa pagproseso ng Birth Certificate ng bata.
“Misis, ilalagay po ba natin ang pangalan ng ama?” tanong ng social worker.
Tiningnan ko ang aking anak na payapang natutulog sa aking tabi. Pagkatapos ay tiningnan ko si Atty. Santos, na tumango sa akin.
“Huwag na,” deretso at buong tapang kong sagot. “Ilagay niyo lang ang pangalan ko. Ako lang ang magulang ng batang ito.”
Kinagabihan, habang hawak ko ang pinagpatong-patong na papeles ng aking anak at ng divorce/separation petitions, tumawag si Marco sa pamamagitan ng video call. Nang sagutin ko ito, narinig ko ang malakas na tugtog ng bar at ang tawa ng isang babae sa likod niya.
“Lian, tumawag si Aling Nena, wala ka raw sa bahay,” bungad ni Marco, medyo bulol pa ang boses. “Nasaan ka ba? Huwag mo akong gawan ng drama habang nandidito ako—”
Iniharap ko ang camera sa sanggol na kasama ko sa higaan ng ospital, at saka ipinakita ang pirmadong papeles na nagpapatunay na legal siyang walang karapatan sa bata.
Natigilan si Marco. Nawala ang ngiti sa kanyang mukha habang unti-unting namumutla sa kabilang linya.
Nanatiling nakatitig si Marco sa screen ng kanyang telepono. Ang kaninang maingay at masayang tunog ng bar sa kanyang paligid ay tila naglaho habang pinagmamasdan niya ang sanggol na katabi ko sa kama ng ospital.
“L-Lian… nanganak ka na?” nauutal niyang tanong, habang unti-unting nawawala ang epekto ng alak sa kanyang boses. “Bakit hindi mo ako tinawagan?! Bakit ‘di mo sinabi?!”
“Tinawagan kita bago ka umalis, Marco,” malamig kong sagot. “Sinabi ko sa’yo na huling linggo ko na. Sinabi ko sa’yo na kailangan kita. Pero mas pinili mong magbakasyon kasama ang mga tropa mo—at kasama si Trina.”
Muling namutla si Marco. “P-puno ka talaga ng hinala! Sabi ko sa’yo, mga kaibigan ko lang ang—”
“Iharap mo ‘yang camera sa kaliwa mo, Marco,” putol ko sa kanya. “O gusto mong ipadala ko diyan ang resibo ng resort room na nakapangalan sa inyong dalawa? Yung resibong nahanap ko sa wallet mo noong isang linggo?”
Natahimik siya. Sa kabilang linya, narinig ko ang boses ng isang babae na nagtatanong kung sino ang kausap niya, ngunit agad itong pinatahimik ni Marco.
“Umuuwi na ako,” natatarantang sabi niya. “Lian, mag-uusap tayo. Patawarin mo ako, babawi ako. Papunta na ako diyan sa ospital—”
“Huwag ka nang mag-abala,” pinal kong sabi habang iniangat ko ang kopya ng Birth Certificate at ang mga legal na dokumento para makita niya sa camera. “Nai-file ko na ang mga papeles. Walang pangalan ng ama sa Birth Certificate ng anak ko. Sa batas, hindi ka umiiral bilang magulang ng batang ito. At pag-uwi mo sa Maynila, huwag ka nang mag-abalang umuwi sa bahay—pinalitan ko na ang mga lock, at nakahain na ang petisyon para sa paghahati ng mga ari-arian at annulment.”
“Lian! Hindi mo pwedeng gawin ‘yan! Anak ko rin ‘yan!” sigaw niya, ngunit bago pa siya makapagsalita uli, pinatay ko na ang tawag.
Kinabukasan, habang inihahanda ko ang mga gamit ng aking anak para sa aming paglabas sa ospital, biglang bumukas ang pinto ng kwarto. Hinihingal at gulo-gulo ang buhok ni Marco. Halatang nagmadali siyang sumakay ng pinakamaagang biyahe pabalik ng Maynila.
“Lian!” pasugod siyang lumapit sa kama, ngunit mabilis siyang hinarang ni Atty. Santos at ng dalawang security guard ng ospital.
“Mr. Marco, pakiusap lang na manatili ka sa diyang pwesto mo,” seryosong pahayag ng aking abogado. “May hawak kaming barangay protection order at temporary restraining order laban sa’yo dahil sa emotional at psychological abuse na ginawa mo sa iyong asawa sa huling bahagi ng kanyang pagbubuntis.”
“Abogado ka lang! Asawa ako ng babaeng ‘yan at anak ko ‘yang batang ‘yan!” galit na sigaw ni Marco.
Tiningnan ko siya nang diretso sa kanyang mga mata—walang galit, walang luha, kundi purong kawalan ng pakiramdam.
“Nawalan ka ng karapatan sa akin noong iniwan mo ako habang nakikiusap ako sa’yo,” malumanay ngunit matigas kong pahayag. “At nawalan ka ng karapatan sa batang ito noong mas pinili mo ang bakasyon at ang kabit mo kaysa sa kanyang pagsilang.”
Inabot ni Atty. Santos ang isang folder kay Marco. “Nandiyan ang summons mula sa korte. Ang lahat ng patunay ng iyong pambababae, ang pagpapabaya mo sa iyong pamilya, at ang mga resibo ng gastusin na galing sa conjugal funds na ginamit mo sa ibang babae ay nakalap na namin. Magkikita na lang tayo sa korte.”
Nanghina ang mga tuhod ni Marco. Napahawak siya sa pader habang unti-unting napapaupo sa sahig. Tumingin siya sa akin, nagmamakaawa ang mga mata, ngunit buo na ang aking pasya.
Binuhat ko ang aking anak, inayos ang kanyang kumot, at naglakad ako palabas ng silid nang hindi man lang siya muling nililingon. Sa unang pagkakataon sa loob ng mahabang panahon, naramdaman kong malaya na ako.